Het Köln-Fregat project bij Hoeben RDM

donderdag, 26 maart 2020

Sommige dingen gaan ongemerkt voorbij andere gebeurtenissen vormen belangrijke mijlpalen. Zo worden er iedere dag op feestelijke wijze schepen te water gelaten. Schepen waarbij niemand er op dat moment aan denkt dat deze ook ooit weer uit de vaart moeten worden genomen. Maar dat is wel het geval. Het Köln-Fregat is daar een uitstekend voorbeeld van.

Deze circulaire denkwijze waarbij bij het ontwerp al rekening wordt gehouden met hergebruik en recycling is met name van de laatste tijd. Bij het ontwerp en de bouw van schepen van voor die tijd staat alleen het doel dat ze moeten vervullen voorop. Materiaalkeuze en constructies worden vooral daardoor bepaald en demontage en hergebruik is een zorg voor later.

Op het moment dat voor een schip dit punt aanbreekt zijn staat de eigenaar voor de keuze verkopen naar een land waar de gestelde eisen minder strikt zijn of verkopen aan een recyclingbedrijf. Voor kleinere schepen bestaan er meestal diverse mogelijkheden maar voor grotere schepen ontstaat een compleet andere situatie. Laat staan voor een militair fregat van 130 meter en 3000 ton. Een schip dat op de wereldzeeën als relatief kleine speler een belangrijke rol vervulde blijkt aan de kade in Nederland een kolos met gigantische afmetingen.

Praktijk als uitgangspunt

Op basis van haar meerjarige ervaring met het op de kade brengen en recyclen van talloze schepen durfde Hoeben - RDM uit Kampen de uitdaging aan te gaan. RDM staat letterlijk en figuurlijk al jaren garant voor een efficiënte en verantwoorde Recycling van Drijvend Materieel en heeft al allerlei soorten drijvend materiaal van klein tot groot voor talloze klanten verwerkt.

 Als eerste stap werd een inventarisatie uitgevoerd van het schip waarbij de toegepaste materialen en constructiewijze in detail werden gebracht. Met de aanvraag van de benodigde vergunningen ging dit demontageproject officieel van start in juli 2015.

Administratieve uitdaging

De diepgang en de afmetingen van het schip bepalen de laatste aanlegplaats van het schip als eerste. Om het transport naar een geschikte recyclinglocatie mogelijk te maken is demontage van delen om de totale hoogte te beperken in veel gevallen noodzakelijk.

Samen met Rijkswaterstaat werden de diverse mogelijkheden en vaarroutes in kaart gebracht. In dit geval bleek demontage van het roer noodzakelijk. Daarna werd het stuurloze schip met een sleper vanuit Amsterdam via Urk naar Kampen gebracht om aan de kade van Hoeben – RDM tijdelijk af te meren.

Eenmaal in Kampen aan de ketting bleek al snel dat het geen kwestie van tijdelijk afmeren zou worden. Een schip valt namelijk direct na demontage van de eerste delen (waardoor het functioneel gezien geen schip meer is) onder categorie bedrijfsafval waarop tal van regels van toepassing zijn. Aanvullende vergunningen werden aangevraagd en een periode van wachten op diverse procedures volgde.

Een periode die zolang duurde dat de maximale opslagtermijn voor bedrijfsafval van drie jaar verstreken was. Een dwangbevel volgde en overleg tussen alle betrokken partijen (gemeente, provincie, waterschap en Rijkswaterstaat) moest uitkomst bieden. Belangrijk knelpunt hierbij bleken de snijwerkzaamheden boven oppervlaktewater. Eenmaal op de kade waren alle standaardprocedures en lopende vergunningen van Hoeben – RDM toereikend.

Nederland: Water(staat)land

Als kennispartij bij het beheer van water en waterwegen in Nederland nam Rijkswaterstaat als overkoepelde instantie de leiding bij de afstemming tussen alle belanghebbenden. Het eerder door Hoeben-RDM opgestelde plan van aanpak diende als uitgangspunt en werd op een aantal punten verder uitgewerkt door een ingenieursbureau. De complete openheid van zaken en uitgebreide toelichting op de werkwijze van Hoeben-RDM bij scheepsdemontage bleek hierbij van doorslaggevend belang.

Het resultaat van deze minutieuze voorbereiding en uitwerking van het plan van aanpak werd gevormd door de gedoogtoestemming die werd afgegeven. Het werk kon beginnen! Tenminste dat betekende: het vervolg van de voorbereidingen kon beginnen: de inkoop van specialistische diensten en materialen om deze mega klus mogelijk te maken.

Stap voor stap

Het schip moest voordat dit gehesen kon worden eerst een metamorfose ondergaan, de bovenzijde moest tot het dek kaal gemaakt worden. Dat betekende dat er gesneden moest worden boven water. Dit is onder toeziend oog van RWS uitgevoerd, evenals het eraf hijsen van de 3 complete bovendelen.

Om het 2500 ton wegende scheepscasco op de kade te brengen werd contact gezocht met een bekende partijen voor heavy lifting waar eerder goede ervaringen en relaties mee waren opgebouwd. In nauwe samenwerking werd het hijsplan opgesteld uitgaande van de 400T drijvende bok en de sleepboten van Hoeben -RDM. Om de klus geklaard te krijgen werd een indrukwekkende hoeveelheid materieel gemobiliseerd bestaande uit: twee stuks 600T Liebherr rupshijskranen van Verschoor op de kade. Op het water een 2000T ponton en een tweede (300T) drijvende bok van Wagenborg.

Als tussenstap werd het schip door middel van de hijsbokken en beide rupskranen op een ponton geplaatst, waar deze gefixeerd werd met schoren. De beperkte beschikbare informatie (tekeningen van marineschepen zijn niet openbaar) maakt het lastiger om de ligging van het exacte zwaartepunt te bepalen. Om die reden moesten een aantal dingen in de praktijk worden vastgesteld en bijgesteld.

Normaliter worden schepen met de achtersteven als eerste aan wal gezet maar in verband met het drijfvermogen van dit fregat werd ervoor gekozen op als eerste de boeg aan wal te brengen. Een uiterst secuur werk waarbij alle precisiewerkzaamheden door de hijsmeester werden overzien en gecoördineerd.

Volgens plan

Alle vooraf in detail uitgewerkte en besproken stappen werden volgens plan doorlopen. Er werd geconcentreerd gewerkt gedurende vier relatief korte, maar zeer intensieve dagen en op donderdag om 14.30 uur was de (hijs-)klus geklaard. Nu kon het echte recyclingwerk beginnen! Maar eerst werd er nog even feestelijk stilgestaan bij dit mooie tussen resultaat: een compleet volgens plan en probleemloos verlopen hijs!

Hap voor hap

Daar staat hij dan: op de kade. Waar te beginnen? Net als bij het hijswerk geldt ook hier: goed gereedschap is het halve werk. Voor deze fase van het project heeft Hoeben - RDM alles in eigen huis! Als eerste machine uit de eigen vloot wordt de Liebherr LH 26 in stelling gebracht. Duidelijk kleiner dan het fregat maar zeker zo dapper begint deze met het afpellen van de scheepshuid. Vanuit de hydraulische cabine is het zicht op het werk optimaal en kan er met precisie worden gewerkt.

Met goed zicht op de interne constructie is het tijd voor grotere happen. Hiervoor komt de Liebherr R954 goed van pas. De 50 tons machine speelt met schrootschaar en werkt zich letterlijk naar binnen. Het materiaal dat zich achter de machines verzameld wordt direct bij het schip gesorteerd door een tweede kleinere R914.

Een arbeidsintensief deel van het werk maar van belang om de gewenste kwaliteiten en hoeveelheden van de diverse materialen terug te winnen uit het schip. Tegelijkertijd heeft de Liebherr LH26 vrij spel aan de openkant van het schip en kan zeer gericht en selectief de diverse materialen en onderdelen losmaken.

Materialen mix

Achter de machine worden de diverse materiaal soorten apart opgestapeld. De materiaalstromen zijn divers en volgen allemaal hun eigen route. Sommigen materialen zoals isolatie en kunststoffen worden direct in containerbakken geladen voor verwerking bij andere recyclingbedrijven. Alle materialen worden verladen en gewogen via de eigen weegbrug op het terrein. Op deze manier zijn alle materiaal en afvalstromen volledig inzichtelijk.

De hoeveelheden en de snelheid waarmee ze ontstaan zijn indrukwekkend. Al een paar weken na de start van de demontage is er een enorm stuk van het schip verdwenen.

Korte afstanden en korte lijnen

Al kijkend naar de werkzaamheden blijkt hoe goed de machinisten op elkaar zijn ingespeeld. De taakverdeling is glashelder. De lijnen zijn kort en de indeling van het terrein is volledig afgestemd op de vrijkomende scheepsonderdelen. De machines kunnen het letterlijk aan elkaar doorgeven en het aantal keren dat materiaal wordt opgepakt en verplaatst is tot het minimum beperkt.

Al het losgemaakte materiaal wordt door de andere Liebherr overslagmachines weggedraaid voor verdere verwerking. Hierbij bewijzen de beide Liebherr LH60 overslagmachines met poliepgrijpers goede diensten vanwege hun grote bereik. Op korte afstand staat de hongerige schrootschaar te wachten op zijn eerste maaltijd die hem door de elektrische Liebherr ER934 in zijn mond wordt gestopt.

Laatste fase

Eenmaal aan de andere kant van de schaar in kleine hapklare brokjes aangekomen wordt het materiaal op de kade klaar gelegd. Hier wordt het verladen in vrachtschepen voor transport naar hoogoven voor hergebruik. Tijdens deze laatste fase van het verwerkingsproces komt de strategische ligging van het bedrijfsterrein aan het water in Kampen ook weer duidelijk naar voren. De diepgang van de haven maken het mogelijk om grotere schepen te laten aanmeren en optimaal te beladen.

Circulaire gedachte

Wellicht komt een deel van het materiaal ooit weer een keer terug als marineschip!  Wie zal het zeggen… Eén ding is zeker: Bij Hoeben-RDM is van schip tot schip alles onder controle!

Voor meer informatie zie: www.hoebenmetalen.nl en www.wynmalenhausmann.nl.

Advertentie